پیشگفتار:
بحث اراده رابطه نزديكي با فاعليت، قدرت، شر و حوزه‌هاي مربوط به آن دارد به همين خاطر مي‌توان بسياري از مسائل مربوط به آن‌را در ذيل اين موضوعات يافت. حتي ممكن است كسي درباره اراده به طور ويژه سخني نگفته باشد ولي بتوان در ابواب مختلف، ديدگاه مربوط به آن‌را يافت.به عنوان نمونه اين سخن كه: انه لاخالق الا الله و ان اعمال العبد مخلوقة لله مقدورة، كما قال: والله خلقكم و ما تعلمون[1] و ان العباد لا يقدرون ان يخلقوا شيئاً و هم يخلقون كما قال سبحانه[2]: هل من خالق غير الله [3] اگرچه تحت عنوان اراده مطرح نشده است ولي، بدان ارتباط دارد. پيش از همه، اهل حديث زمينه‌هاي نظريات نحله‌هاي كلامي بعدي بويژه اشعريان را فراهم ساخته‌اند به گفته اهل حديث: و أقروا انّه لاخالق الاالله وان سيئات العباد يخلقها الله و ان اعمال العباد يخلقها الله عزوجل و ان العباد لايقدرون ان يخلقوا منها شيئاً[4]. از اين‌رو بايد پيشينه مساله اراده را در گفته‌هاي اهل حديث و حنبليان جستجو نمود.