درس پانزدهم:نظريه سوم در مورد آفرينش انسان
نظريه سوم ؛ نظريه ترانسفورميسم يا تكامل و تحول انواع نام دارد . اين نظر كه به نام «داروين» شهرت دارد ، حدود 2500 سال پيش توسط فيلسوفي چيني به نام «تسون تسه» مطرح شده است . پيش از داروين و همزمان با او نيز افراد ديگري بدين نظر معتقد بودند چنان كه در قرن نوزدهم حدود سالهاي 1800 تا 1831 پدربزرگ داروين نيز چنين نظري داشت ، اما اين نظريه به نام داروين شهرت يافته است .

درس چهاردهم:نظریات مربوط به آفرینش انسان
1- اولین نظریه جزء قدیمی ترین نظریات مربوط به یونان باستان است. یعنی دست کم بیش از دو هزار و سیصد – چهارصد سال قبل، این نظریه با عنوان رویش از زمین ، مطرح بوده است. آنان معتقد بودند که نسل های اولیه انسان همانند گیاهان از زمین می روئیدند. این نظریه با نظریه تکامل داروین – البته به نام او معروف شده، اما بسیاری به این نظریه معتقد بودند – تفاوت زیادی ندارد.

درس سیزدهم: آفرینش انسان
یکی از بحث های مربوط به انسان در قرآن ، مسئله آفرینش انسان است.
برای ورود در بحث ، ابتدا این سؤال را مطرح می کنیم که آیا قرآن برای تبیین مسائل زیست شناسی انسان نازل شده است و از این جهت کتاب آسمانی است یا جنبه دیگری دارد؟ آیا هدف قرآن از شناختن پیشینه انسان، کیفیت پیدایش و رشد او، معرفی ویژگی های انسان و نیز کیفیت زیست او در طول تاریخ به عنوان یک علم مطرح است یا اینکه اینگونه مسائل از فروع قرآن و کتاب آسمانی است و قرآن به هیچ یک از این مسائل به عنوان یک اصل و مقصد نپرداخته است؟

افزوده شدن و رشد کردن
برای توضیح این بخش بیان یک مقدمه لازم است . عوالم انسان یعنی عالم طبیعت، نفس ، قلب و ... را می توان به لایه های پیاز تشبیه کرد. عالم طبیعت را به پوسته اول که خشک است، عالم نفس را به پیوسته دوم که اندکی نرم است اما خوردن آن زیاد مطلوب نیست. و همینطور عوالم بعدی را به لایه های دیگر، تا در پایان به جایی می رسد که باید تمام شود ، همانجا آغاز حیات یک پیاز جدید است.

درس دهم:انسان، تاریخ و قرآن
در درس گذشته بیان شد که شناخت هر امری که به شناخت خدا، اسماء و صفات او منتهی گردد، لازم است و به اولین مورد از این موضوع اشاره شد ، اکنون به بیان سایر موارد می پردازیم.

ب- انسان
شناخت انسان به دلیل مقدمه بودنش برای شناخت خداوند هم ممکن است و هم ضروری . ممکن است ، چون هدف از خلقت ، شناخت خداست، زیرا تا این شناخت نباشد عبادت نیست و عبادت هم طبق صریح قرآن هدف از خلقت است.

درس نهم: موضوعات شناخت انسان
1- خدا، اسماء و صفات او
اولین و مهمترین موضوع شناخت انسان عبارت است از خدا، اسماء و صفات او، زیرا تا شناخت و معرفت به این موضوعات نباشد، ایمان نیست و تا ایمان نباشد، عبادت نیست، پس عبادت فرع بر شناخت خدا ، صفات و اسماء اوست.

درس هشتم:قلب از نظر عرفا و برخي متكلمين
برخي از متكلمين و عرفا معتقدند ، انسان از دو بخش تشكيل شده است ، يكي بدن و ديگري روح . ايشان براي روح انسان مراحل و درجات متعددي قائل اند ، مانند نفس ، قلب، روح، سر، خفي، أخفي و ادامه مي دهند تا هفت مرتبه كه از آن به آسمانهاي هفتگانه تعبير مي كنند . در اين تعبير ، قلب را از مراتب روح انساني مي دانند ، نه در طول و مقابل روح و نه در عرض يا جداي از آن ، در اين ديدگاه و ديدگاه قبل كه نظر عامه عرفا بود – در ابتداي درس گذشته بيان شد – نقش قلب يكسان است ، يعني همان فهميدن علم حصولي يا ادراك ،خيال، خاطره و ….
آنچه در نظر عارف به عنوان قلب مطرح مي شود ، همان چيزي است كه در بيان فيلسوف نفس ناطقه ناميده مي شود .

درس هفتم:قواي ادراكي انسان
ادراكات انسان عبارتست از: 1- حسي 2- عقلي 3- شهودي

قلب از نظر عرفان
قلب مركب از چهار امر است:
1- جسم و بدن، يعني آنچه كه با يكي از حواس پنجگانه قابل فهم است.
2 - نفس حيواني كه خاستگاه حيات، حركت و اراده است.
3 - روح الهي كه ناشناخته و به تعبير خود عرفان، مجهول الكنه است.

درس ششم:بحث شناخت
در ادامه بحث «محدوديت شناخت از ديدگاه قرآن»، به بيان شواهدي از آيات قرآن كريم مي‌پردازيم:
1- ‌ «سبحان الذي خلق الازواج كلها مما تنب الارض و من انفسهم و مما لا يعلمون.»(یس/36)
خداوند كه منزه از هر عيب و نقصي است « مما لا يعلمون » آفريد: يعني بخشي از عالم هستي كه در وجود انسان نيز دخيل است، حداقل براي اكثريت مردم، نا معلوم و شناخت ناپذير است.