اقسام عليت
تبيين ديگري كه درباره معجزه مي‌توان بيان كرد و ايجاد وفاق و سازگاري بين معجزه و اصل عليت برقرار نمود اين گونه است كه عليت بر 2 قسم است:
1. عليّت فلسفي:
عبارت است از نظامي به هم پيوسته به گونه‌اي كه هر جزئي بوسيله جزء ديگر تبيين مي‌شود و مجموع اجزاء بوسيله موجودي محيط و مسلط بر آن‌ها تبيين مي‌گردد. به تعبير ديگر همان اصطلاح رايج از عليت كه حكم عقلي وابستگي موجودات ضعيف و ممكن را به موجودي قوي و واجب بيان مي‌كند.

رابطه معجزه و قانون عليت
 چنان كه بيان شد يكي از تبيين‌هاي رايج در مغرب زمين، پيرامون معجزه كه در مباحث كلامي بويژه كلام جديد آمده اين است كه معجزه عبارت است از امور طبيعي و عادي با اين تفاوت كه در بدو انجام و در آغاز پيدايش آن، شكل اعجاز و خرق عادت را دارد ولي پس از مدتي كه علل و رموز و اسباب آن شناخته مي‌شود ديگر معجزه نخواهد بود.

انكار عليت مساوي با سفسطه است
اصولاً كسی كه عليت را انكار كند بايد قائل به سفسطه مطلق باشد.  سفسطه مطلق يعني انكار هر گونه حق و واقعيت.  و در نتيجه قضاوت نكردن و داوري نكردن درباره هر چيزي.  كسي كه اين چنين باشد نبايد هيچ‌گونه سخني را بر زبان آورده و يا قضيه‌اي را ادا كند. هيچ خبري را نبايد بدهد و نبايد بشنود و نبايد تصديق كند.

توحید در استعانت
یکی دیگر از شاخه های توحید و از اقسام توحید، توحید در استعانت است یعنی تقاضای کمک کردن، تکیه کردن و توکل کردن و مانند آن. انسان از دیدگاه قرآن و معارف الهی موجودی است که از خود هیچ ندارد و به تعبیر قرآن فقیر است و ضعیف. و به عبارت دیگر چون بر پای خویش نمی تواند بایستد قیام به ذات خود ندارد؛  لذا نیازمند مقوم است و دیگری باید او را بر سر پا نگه دارد. فقیر محض است و ذات فقیر محض، یعنی نداشتن، یعنی ذات آن عین تعلق و فقر است.

توحید در اطاعت
یکی دیگر از شقوق یا حوزه های توحید، عبارتست از توحید در اطاعت، به خاطر یگانه بودن خدای متعال و به خاطر تسلط و احاطۀ تام خدای متعال در جهان هستی و در نتیجه بخاطر منحصر بودن موجود مستقل به واجب تعالی تنها اطاعتِ روا فقط اطاعت از خداست که به آن توحید در اطاعت می گویند.

توحید در ربوبیت
در توضیح توحید در ربوبیت، یا به تعبیر درست تر توحید در تدبیر، دو نکته مورد بحث قرار می گیرد: نکته اول اینکه تنها آفریننده جهان هستی خداست و نکته دوم اینکه تنها کسی که بقاء و دوام عالم هستی و اداره آن را به عهده دارد نیز خداست. بخش اول، توحید در خالقیت است و بخش دوم‎‎‏‏ در تدبیر.

درس دوازدهم : آیاتی که فعل انسان را به خدا نسبت  می دهد.
چنانکه بیان شد، یک دسته از آیات هست که افعال انسان را به خداوند نسبت می دهند از جمله آیۀ «إنک من تهدی من أحببت و لکنّ الله یهدی من یشاء». و نیز آیۀ «و لو شاءالله لَجَعَلَهُم علی الهدی و لا تکوننّ  من الجاهلین»؛ ‌‌‍‌که در این دو آیه، پیامبر اکرم (صلوات الله و السلام عليه) مخاطب قرار گرفته است. و همچنین آیات سورۀ انعام/35، سجده/13، یونس/99، دهر/30، که بیان می کند که هرچیزی که شما اراده کنید قبل از آن، خداوند اراده نموده و اگر خدا اراده نکرده شما هم اراده نمی کنید.چیزی که شما خواسته اید یعنی خداوند خواسته و عکس نغیض آن این می شود که اگر چیزی را خدا نخواهد شما هم نخواهید خواست. نه به این معنا که نمی توانید بلکه اصل میل شما به آن تعلق نخواهد گرفت.

قلمرو افعال انسان
چنانکه بیان شد شکی نیست که خداوند خالق زمین و آسمان و موجودات آن است و آیات قرآن نیز به آن تصریح داشته و عقل نیز بر آن گواهی می دهد، اما بخشی که نیاز به دقت و تأمل بیشتر دارد و به لحاظ قرآنی و معارف الهی مورد بحث و جدل جدی قرار گرفته بحث افعال انسان است، در این زمینه 3 نظریه را می توان مطرح نمود:

درس دهم : ظهور اسماء و صفات الهی در موجودات، به دست ولیّ کامل است.
اراده و امر ولی کامل است که سبب ظهور اسماء و صفات الهی در موجودات می شود. گاه این اراده بر آن تعلّق می گیرد که بین اسماء و صفات، تعادل محض باشد. آن گاه در سرتاسر عالم، علم و قدرت و اراده و کلام و سمع و بصر، گسترده خواهد شد. امّا گاه اراده او بر این است که صفتی خاص، ظهور کند، به عنوان مثال؛ موجودی توانایی سخن گفتن بیابد و پرده از اسرار حق بردارد. در این صورت است که تجلّی عزت الهی کمتر شده و اسم کلام الهی با شدت بیشتری قابلیت ظهور می یابد.