تفكر چيست؟
تفكر، سير باطن است از مبادى به مقاصد؛ ناشناخته را به كمك شناخته ها شناختن؛ ناديده را به وسيله ديده ها ديدن و يافتن.
فكرى كه راه رسيدن به مقصد را به انسان نشان دهد، بلكه كوتاه ترين راه را نشان دهد، فكرى است كه با هفتاد سال عبادت برابر بلكه برتر است. اين فكر جنبه بينش و نگاه به هستى دارد؛ نوعى نگاه به جهان است، ولى نگاهى كه آثار آن در زندگى فردى و جمعى از آثار عبادت به ويژه عبادت هاى متعارف از انسان هاى نابخرد، بسيار فزونى دارد.

توبه
امام صادق(ع) فرمودند: لابُدَّ لِلعَبدِ مِن مُداوَمةِ التّوبةِ على كُلّ حالٍ و كُلّ فرقةٍ مِن العباد، لَهُم تَوبةٌ؛ فَتَوبةُ الاَنبياء مِن اضطِرابِ السِرّ و تَوبةُ الاَولياء مَن تَلوينِ الخَطَرات و توبةُ الاَصفياء من التَنَفُّس و تَوبةُ الخاصّ من الاِشتغالِ بغَير الله تعالى و توبةُ العامّ مِن الذّنوب.[1]
بنده ناگزير بايد در هر حالى بر توبه مداومت ورزد و هر گروهى از بندگان، توبه اى ويژه خود دارند. از اين رو، توبه انبياء از اضطراب درون است؛ توبه اولياء از گوناگونى خطورات باطنى است؛ توبه اصفياء از استراحت و فراغت و غفلت و كدورت است كه بر خلاف دوام توجه است؛ توبه خواص از اشتغال به غير خداى متعال است و توبه عوام از گناهان است.
به نظر چنين مى رسد كه ملاك تفاوت در توبه گروه هاى مختلف، تفاوت در فهم و معرفت آن هاست. هركه فهم و معرفتش بيش تر باشد، توبه اش دقيق تر خواهد بود.

آثار علم
رسول خدا_صلی الله علیه و آله_ فرمودند: مَن طَلَبَ العلم لله عزّوجلّ، لم‌يُصِب منه باباً إلاّ ازدادَ فى نفسه ذُلاًّ و للناس تَواضُعاً و لله خَوفاً و فى الدّين اجتهاداً فذلك الّذى يَنتَفِعُ بالعلم، فليتعلّمه، و مَن طلبَ العلم للدّنيا و المنزله عند النّاس و الخُطوة عند السّلطان، لم‌يُصِب منه باباً إلاّ ازدادَ فى نَفسِه عَظمةً و على النّاس استِطالة و بالله اغتراراً و فى الدّين جَفاءً، فذلك الّذى لايَنتَفِعُ بالعلم، فَليَكُفَّ وليُمسِك عن الحجّه على نفسِه و النّدامه و الخِزيِ يوم القيمه.
«هركه براى خدا جوياى علم باشد، به هر فصلى از آن كه دست يابد از خود‌بزرگ‌بيني‌اش كاسته، فروتني‌اش در برابر مردم، ترسش از خدا و ژرفاى انديشه ديني‌اش افزوده مي‌شود،چنین شخصی ازعلم سود مي‌برد، پس بايد آن را فراگيرد.اما آن كس كه علم را براى دنيا و كسب مقام در ميان مردم و نزديكى به قدرتمندان بجويد، به هر فصلى از آن كه دست يابد بر خود‌بزرگ‌بينى، گردن‌فرازي‌ بر مردم، نافرماني‌ از خدا و ستمكاريش در دين افزوده مي‌شود. او از علم سود نمي‌برد پس باید از آن پرهيز كند و حجت بر خود تمام نكند و پشيمانى و خوارى خود در قيامت را فراهم نسازد.»

دوستی عالم
امیر مومنان_ صلوات الله و سلامه علیه_ فرمود: يا كميل! محبّةُ العالمِ دينٌ يُدانُ الله به؛ دوستى عالم خواسته الهى است.
و نیزفرمود: يا كميل! صُحبَةُ العالم دينٌ يُدانُ الله به؛همنشينى با عالم فرمانى الهى است مطلوب.

ترحّم بر خلق خدا
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله وسلم): «اِرحَم مَن فِی الاَرضِ یَرحَمکَ مَن فِی السَماء»
رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: به زمینیان ترحّم کنید، تا آسمانیان بر شما رحم کنند.

عاقبت همراهی با ستمگران
رسول خدا- صلی الله علیه و آله و سلم- فرمودند: «اذا کان یوم القیامه نادی مناد: أین أعوان الظلمه؟ فیجمَعون حتی من ألاق لهم دواة أو بری لهم قلاً فیجعلون فی تابوت من حدید فیرمی بهم فی النار».

مهرورزی
قال رسول الله- صلی الله علیه و آله وسلم-: ارحم من فی الارض یرحمک من فی السماء؛
رسول خدا- سلام و درود خدا بر او باد- فرمود: به زمینیان ترحّم کنید، تا آسمانیان بر شما رحم کنند.
دست کم برای انجام وظیفه و مسؤلیت دنیوی و اخروی و رسیدن به پاداش الهی و سعادت ابدی که مهم ترین راه آن هدایت خلق خدا به رحمت اوست، کسی چاره ای جز مهرورزی ندارد. اگربا اظهار محبت به بندگان خدا، بتوانیم آنان را به رحمت الهی نزدیک سازیم، چه کاری بهتر از آن است؛ اگر با مهرورزی با آنان، از گناهان آنان بکاهیم، چه کاری بهتر از آن است. مگر نه این است که میزان ترحم ما با بندگان خدا با برخورداری از رحمت او به هم وابسته اند. چنان که رسول خدا – صلی الله علیه و آله وسلم- در این حدیث شریف فرمود. پس چه بهتر که با ترحّم بر بندگان خدا، سهم خود را از رحمت الهی افزایش دهیم.

خدا بهترین را انتخاب می کند
کتب رجل الی ابی جعفر الثانی(علیه السلام) یشکو الیه مصابه بولده و شدّة ما دخله فکتب الیه أما علمت ان الله عز وجل یختار من مال المؤمن و من ولده أنفسه لیأجره علی ذلک ( الکافی/ 3/218 )

مردی که فرزند خویش را از دست داده و دچار مشکلات فراوانی شده بود، به حضرت امام جواد- علیه الصلوة و السلام- نامه ای نوشت و از این مسئله شکوه کرد. حضرت در پاسخ وی چنین فرمود: «مگر نمی دانی که اولاً، آنچه را که خداوند به بندگانش داده است در عین حال که مال خودش بوده از روی تشریف و تکریم به آنها نسبت داده است. یعنی در عین حال که مالک حقیقی در همۀ عالم هستی خداست ولی برای بندگانش تشریف و تکریم قائل شده است. همچنان که خود مالک است بندگان را نیز مالک قرار داده و اجازه دخالت و تصرف در ملک خود را به آنان داده است. امّا این بدان معنا نیست که با مالک شدن بندگان مالکیت از خداوند سلب شود، زیرا مالکیت او حقیقی است نه اعتباری. در مالکیت اعتباری چنین است که هر گاه مالکیت به دیگری منتقل شد از مالک قبلی سلب می شود و همیشه مالک اعتباری یک نفر است، خواه به صورت کامل یا به صورت مشاع.»

نرمی دل
رسول خدا – صلی الله علیه و آله وسلام- فرمودند:
«من أنکر منکم قساوت قبله فلیَدُن یتیماً فَلیُلاطِفه و لیمسح رأسه یلین قلبه باذن الله»؛ اگر خواهی که دلت نرم شود، به فقرا رسیدگی کن، نیاز هایشان را در حد توان بر طرف ساز، از یتیم دلجویی کن، نیازهای عاطفی او را بر آورده ساز، نیازهای مالی او را برطرف کن.